CC müzikte atıf nasıl yazılır? Hazır kalıplar ve örnekler

Videonuza harika bir CC BY parçası koydunuz ve yayına hazırsınız. Ama lisansın en önemli şartı hâlâ ortada duruyor: atıf. "Sanatçının adını yazarım" demek çoğu zaman eksik kalır. Atıf, lisansın ruhunu oluşturan şeydir ve doğru yazıldığında sanatçıya da, size de güvence verir.

Atıf neden istenir?

CC BY lisanslı bir eseri kullanabilmenizin karşılığı, eser sahibinin adının görünür kalmasıdır. Bu hem sanatçının tanınmasını sağlar hem de lisansa uyduğunuzu gösterir. Atıf yapmazsanız lisans şartını çiğnemiş olursunuz ve izin geçersiz sayılabilir.

TASL kalıbı

Creative Commons topluluğunun önerdiği kolay hatırlanır bir yapı var; Türkçede şöyle uyarlayabiliriz:

1. Başlık: Eserin adı.
2. Sanatçı: Eser sahibinin adı ya da takma adı.
3. Kaynak: Eserin bulunduğu sayfanın bağlantısı.
4. Lisans: Lisansın adı, sürümü ve bağlantısı.

Eğer eseri değiştirdiyseniz (kırptınız, hızlandırdınız, miksledinizse) bunu da belirtmelisiniz.

Örnek metinler

Aşağıdaki örneklerdeki parça ve sanatçılar kurgusaldır.

Değişiklik yapılmadan:

"Sabah Sisi" - Deniz Arda, https://ornek.org/sabah-sisi, CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)

Kısaltılmış parça için:

"Çay Molası" - Elif K., kaynak: ornek.org/cay-molasi, lisans: CC BY 4.0. Parça 30 saniyeye kırpılmıştır.

Podcast jeneriği için:

Jenerik müziği: "Pazar Yürüyüşü", Mert Salih. CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılmıştır. Kaynak: ornek.org/pazar-yuruyusu

Atıf nereye yazılır?

• YouTube videoları: Açıklama alanının başına yakın bir bölüme, "Müzik" başlığıyla. Açıklamanın en altına gömülürse kimse görmez.
• Podcast'ler: Bölüm notlarına; mümkünse bölümün sonunda da sesli anons.
• Web sitesi: İlgili sayfanın altına ya da ayrı bir "Kaynaklar" sayfasına.
• Sosyal medya: Gönderi metnine kısa biçimde; ayrıntı bağlantıyla.

Lisans metni uygulanabilir ve makul olan yöntemle atıf istediğinden, eserin kullanıldığı ortama uygun olanı seçin.

Lisansa göre farklar

• CC BY: Yukarıdaki kalıp yeterlidir.
• CC BY-SA: Atıf ek olarak, ortaya çıkan işi aynı lisansla paylaşmanızı gerektirir.
• CC BY-NC: Atıf + ticari olmayan kullanım. Reklam geliri olan kanalda risklidir.
• CC BY-ND: Atıf + eseri değiştirmeden kullanın.
• CC0: Atıf gerekmez; yine de teşekkür etmek güzel bir jesttir.

Sık hatalar

• Yalnızca sanatçı adını yazıp lisans ve bağlantıyı atlamak.
• Lisansı "CC" diye kısaltıp türünü yazmamak. "CC" tek başına hangi lisans olduğunu söylemez.
• Parçayı değiştirip bunu belirtmemek.
• Bağlantının sonradan ölmesine rağmen yedek bir kayıt tutmamak.
• Atıfı o kadar küçük ve gizli yazmak ki gerçekten fark edilmemesi.

Kayıt tutma alışkanlığı

Kullandığınız her parça için bir tablo satırı açın: başlık, sanatçı, kaynak bağlantısı, lisans, kullanım tarihi, atıf metni. Böylece yeni video yayımlarken metni kopyalayıp yapıştırırsınız. Sayfanın tarih damgalı ekran görüntüsünü de saklayın.

Parçayı elinize alırken

YouTube'da CC BY işaretli bir müzik videosunun sesini kullanacaksanız dönüştürücü ile 15 dakikaya kadar olan videoları MP3 yapabilirsiniz. Saatte 10 dönüştürme hakkınız olduğunu ve dosyaların bir saat sonra silindiğini unutmayın. Atıf metnini de dosyayı indirir indirmez hazırlayın; sonraya bırakılan atıf genellikle unutulur.

Videoyu yayımlamadan önce kontrol

Yükleme düğmesine basmadan önce kısa bir kontrol turu atın. Açıklama alanında müzik bölümü görünüyor mu? Bağlantılar tıklanabilir mi? Videoda birden fazla parça varsa her biri için ayrı satır var mı? Ayrıca videonun içinde de kısa bir kredi ekranı koymak, açıklamayı okumayan izleyiciler için ek bir şeffaflık sağlar. Özellikle uzun bir proje bitirdiyseniz, yayın öncesi bu beş dakikalık kontrol aylar sonra yaşanabilecek bir itirazı baştan önler.

Atıfı otomatikleştirmek

Sık video yayımlıyorsanız atıf metinlerini bir şablon dosyasında tutun. Açıklama alanına yapıştırırken yalnızca parça adını ve bağlantıyı değiştirmeniz yeter. YouTube Studio'daki "açıklama şablonu" özelliği, her videoya otomatik gelen sabit bir metin eklemek için de kullanılabilir; ama her videodaki parça farklı olduğundan müzik satırını elle güncellemeyi unutmayın. Hatalı ya da eski bir atıf, hiç atıf olmamasından bile kötü görünebilir.

Hukuki not

Atıf biçimi lisans metnine göre değişebilir; asıl kural lisansın kendisindedir. Türkiye'de eser sahibi hakları FSEK ile korunur. Bu yazı hukuki tavsiye değildir. Ayrıntılar için kullanım şartlarına bakın, emin değilseniz uzmana danışın.

Son söz

Dört satırlık bir atıf, hem sanatçıya saygıdır hem de kanalınızı korur. Yalnızca hakkına sahip olduğunuz ya da lisansı kullanımınıza izin veren içeriklerle çalışın.